دوستان تلخ، دشمنان در آغوش یکدیگر؛ ایران و آمریکا در مسیر پیچیده تقابل
باربارا سلاوین
انتشارت سنت مارتین
نیویورک، 2007

جیم مایلز 

اگر قرار باشد که به کتاب "دوستان تلخ و دشمنان در آغوش یکدیگر" باربارا سلاوین امتیاز بدهم به خوانندگان خواهم گفت که این کتاب قطعا ارزش خواندن دارد اما چند نکته برای ارزیابی این کتاب باید مورد توجه قرار بگیرد.

نکته اول "دقیق اما سطحی" بودن کتاب است. مطالبی که سلاوین می‏گوید به درستی به ذهن می‏رسد اما نسبت به کارهای دیگری از همین دست دیدگاه وسیع‏تر و عمیق‏تری را ارائه نمی دهد. بیشتر چیزی‏های که در این کتاب گزارش شده است حاصل مصاحبه‏های ژورنالیستی و مطالب همه روزه رسانه‏های آمریکایی - به جای توجه به دیگر رسانه ها و تحقیقات دانشگاهی - است. هم‏چنین ارائه بد برخی از اطلاعات در ابتدای امر خواندن آن را مشکل‏تر می‏کند.

عبارت دومی که ویژگی‏های این کار ار توصیف می کند "خارج از متن بودن" است. همان‏طور که عنوان این اثر نشان می‏دهد صحبت از دوگانگی میان این دو کشور است. یک دو گانگی میان عشق و نفرت حاکم بر روابط ایران و آمریکا در طول تاریخ، اما در این اثر بسیار کم از این دوگانگی یا نحوه‏ی کشف این دو گانگی سخن به میان می آید. سه بخش آخر کتاب که بسیار کوچک است در مورد این رابطه بحث می‏کند. فصول اولیه که حجم اصلی محتوی این کتاب را تشکیل می‏دهد کاملا در مورد ایران است.

علاوه بر خارج از متن بودن، تعدادی اشتباه بزرگ هم در این کتاب هست. تبیین نقش اسرائیل می‏توانست این تحلیل را تکمیل کند و عنوان را به جای که به "دو دوست در آغوش همدیگر" تبدیل به "زندگی سه نفره" کند. در این متن صرفا یک اشاره سطحی به اسرائیل شده است بدون این که رویکردهای دوگانه آمریکا نسبت به ایران و اسرائیل در زمینه‏های تروریسم، جنگ عراق و انرژی هسته ای مورد توجه قرار بگیرد. غفلت بزرگ دیگر نادیده گرفتن کمیته امور عمومی اسرائیلی آمریکا یعنی (AIPAC) و نادیده انگاشتن تاثیر ایپک در تصمیم گیری‏ها و مدیریت ها و تاثیر آن در کنگره است. کتاب فقط یک بار به صورت کاملا گذرا از آیپک نام می برد.

نویسنده توجه بیشتری نسبت به دیک چنی و نو محافظه کاران از خود نشان داده است، اما باز هم صرفا به بیان یک سری نظرات گذرا در مورد آن‏ها اکتفا کرده و از قدرت واقعی آن‏ها در تصمیم‏های دولت خودداری شده است. یک مقایسه واقعی میان ایران و آمریکا باید با رویکردی نقادانه به این مسائل در کنار مقایسه ساختارهای قدرت در دو کشور بپردازد. در نهایت از روسیه، عراق، ترکیه ، افغانستان، پاکستان، عربستان سعودی، کردها، طالبان و دیگر بازیگران خاورمیانه فقط نام برده شده است و هیچ عمق تحلیلی در این بررسی مشاهده نمی‏شود. این‏ها اطلاعاتی است که با یک جستجو در رسانه‏های آمریکا و اندکی کمک گرفتن از رسانه‏های بیرونی می‏توان به آن‏ها دست یافت.

توضیح نادرست اطلاعات مساله ایست که باعث شده است من با متن احساس راحتی نکنم. در بخش دوم کتاب با نام "ایران و بمب"، سلاوین اطلاعاتی را در مورد "دست‏یابی به تکنولوژی سانتریفیوژ" در سال 2006 و "توانایی غنی سازی حجم کم اورانیوم" را آورده است . ادامه این مطالب را به طور مستقیم از کتاب او می‏خوانیم :

"یک سال بعد، ایران بیش از 1300 سانتریفیوژ در نظنز به کار انداخت و بیش از 175 تن هگزا فلوراید اورانیوم- شکل گازی اورانیوم که برای غنی سازی به داخل سانتریفیوژ تزریق می‏شود - تولید کرد. این برای بیش از 20 سلاح کافی است... بر اساس دیدگاه مدیر اطلاعات سابق آمریکا جان نگرو پونته به نظر می‏رسد که ایرانیان به دنبال دست یابی به سلاح اتمی هستند."

داده ها در مورد اورانیوم به مقاله دیوید آلبرایت ( 27 مارس 2007 ) ارجاع داده شده و منبع سخنان نگرو پونته گزارش بی بی سی است.

این نوشته مستقیما به این معناست که ایران می‏تواند 20 سلاح اتمی بسازد. اما بر اساس منابع موجود چنین چیزی به شدت ناممکن است. با یک جستجوی ساده در دیدگاه های دیوید آلبرایت به داستان کاملا متفاوتی خواهید رسید.

دیوید آلبرایت مدیر موسسه امنیت علمی و بین المللی (ISIS ) در یک سخنرانی در حضور مقامات اطلاعاتی و امنیتی آمریکا طی گزارشی در روز 15 مارس 2007 ، ایران را در موقعیتی بسیار ضعیف‏تر از این ارزیابی کرده است :

"از زمانی که چرخه کاملا عملیاتی شود ایران تقریبا بیش از 6- 12 ماه فرصت احتیاج دارد تا اولین سلاح اتمی خود را بسازد. دوره زمانی کوتاه‏تر نشان می دهد که سانتریفیوژها نزدیک به اوج توان نظری شان کار می‏کنند. اگر 3000 سانتریفیوژ برای یک سال بدون توقف کار کنند می‏توانند میزان اورانیوم لازم برای ساختن یک یا دو سلاح اتمی را در یک یا دو سال دیگر فراهم کنند و چون ایران تا فوریه گذشته هیچ هگزافلوراید اورانیومی تزریق نکرده است حداقل تا یک یا دو سال دیگر به سلاح اتمی دست نخواهد یافت."

آلبرایت تاکید می‏کند که اگر این فرایند کاملا عملیاتی باشد، یعنی به طور کامل عمل کند و شرایطی به وجود بیاید که ایرانی ها 3000 سانتریفیوژ روشن داشته باشند آن ها حداقل تا دو سال دیگر به سلاح اتمی دست نخواهند یافت . آژانس انرژی اتمی معتقد است که قادر است به مواد هسته ای مشکوک در ایران دسترسی پیدا کند و ایران موفق شده است که طی گزارش‏هایی فعالیت‏های هسته‏ای خود را در مورد مواد هسته‏ای تبیین کند. هیچ منبع اطلاعاتی برای وجود 20 سلاح اتمی در ایران وجود ندارد و از این حجم اورانیوم غنی شده که ایران در دسترس دارد هیچ سلاح اتمی نمی‏توان ساخت.

او معتقد است که جنگ جهانی سوم جنگ علیه تروریسم نخواهد بود بلکه جنگ بر سر منازعات هسته‏ای خواهد بود. این تحلیل برگرفته از نگرش نویسنده نسبت به ایران است که ایران را کشوری با قدرت نظامی هسته‏ای بالقوه می‏داند. البته حرف او بر اساس دیدگاه‏های دشمن تاریخی ایران یعنی اسرائیل درست است. در دهه گذشته اسرائیلی‏ها در مورد وجود چنین توانی به آمریکا در مورد ایران هشدار داده‏اند و همواره بیان کرده‏اند که ایران بیش از یک یا دو سال با ساختن بمب اتمی فاصله ندارد.

نقد آخر من این است که منابع خبری مورد استفاده در این کتاب عموما از متفکران دست راستی هستند که جهان را به صورت سیاه وسفید و خوب و بد می بینند و این استفاده صرف از منابع دست راستی دیدگاه‏های سلاوین را با سوگیری توام کرده است.

سلاوین اطلاعاتی را عرضه می‏کند که نشان دهنده این است که سیاست مداران آمریکا بیشتر دنبال برخورد نظامی هستند تا گفتگو. علاوه براین باید دانست که دیدگاه سلاوین در مورد این که همه تصمیمات سیاسی ایران مشکل آفرین است هم همراه با سوگیری است. ما به یک نگاه گسترده تر نیاز داریم که این اثر نیز برای ما فراهم نمی‏کند.